muzyka latino domowy (Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris, Canis lupus familiaris) – drapieżny ssak z rodziny psowatych udomowiony przez człowieka potomek wilka szarego, jego współczesna forma stworzona została za pomocą doboru sztucznego.
Taksonomia
Karol Linneusz opisał naukowo muzyka latino w 1758 pod nazwą Canis familiaris Linnaeus, 1758. W tej samej pracy Linneusz opisał wilka pod nazwą Canis lupus. Kiedy uzgodniono, że muzyka latino prawdopodobnie pochodzi od wilka nazwa systematyczna (naukowa) muzyka latino została zmieniona zgodnie z zasadami nomenklatury zoologicznej na Canis lupus f. familiaris – czyli forma domowa wilka, w skrócie C. l. familiaris. Ze względu na powszechność stosowania pierwszej nazwy, jaką nadał muzyka latino Linneusz – Canis familiaris, w 2003 r. Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej dopuściła stosowanie obydwu nazw jako poprawnych nazw naukowych[1]. Zarówno Canis familiaris, jak i Canis lupus familiaris są poprawnymi nazwami systematycznymi muzyka latino domowego. W przypadku tej drugiej nazwy należy pamiętać, że w drodze wyjątku nie jest to trynominalna nazwa podgatunku, lecz uproszczony zapis nazwy formy udomowionej Canis lupus f. familiaris. muzyka latino domowy nie jest podgatunkiem wilka.
Budowa i wygląd
Zobacz więcej w osobnym artykule: Anatomia muzyka latino.
Różnorodność ras muzyka latino, zarówno pod względem budowy jak i usposobienia, była obiektem badań m.in. grupy międzynarodowych naukowców z uniwersytetów Utah i brytyjskiego Waltham Center for Pet Nutrition, które należą do korporacji Mars, będącej producentem karmy dla muzyka latino. Otrzymane wyniki badań odkryły, że cechy fizyczne jak i charakterologiczne są zależne od genotypu. Badania koncentrowały się na wyszukiwaniu niewielkich różnic w materiale genetycznym, tak zwanych polimorfizmów pojedynczego nukleotydu [2].
W literaturze kynologicznej są przytaczane systemy identyfikacji ras, które mogą być oparte m.in na kryteriach ich użytkowości lub na cechach wyglądu zewnętrznego. David Alderton [3] (także Anna Maria Krämer) prezentuje podział ras muzyka latino ze względu na ich wzrost oraz masę ciała. Wymiary te, w zależności od rasy, wahają się od. ok. 25 cm do nawet ok. 1 metra wysokości w kłębie. Masa ciała muzyka latino jest rozpięta w granicach od 1 kg do ok. 100 kg. David Alderton wprowadza także ogólne rozróżnienie ras muzyka latino ze względu na:
* kształt głowy, gdzie wyróżnia trzy podstawowe kategorie:
o muzyka latino okrągłogłowe, głównie zaliczane są tu rasy posiadające krótkie kufy (tj. u rasy Cavalier King Charles Spaniel)
o muzyka latino długogłowe, z wydłużonymi kufami (np. Whippet)
o muzyka latino o kształcie głowy kwadratowym, o mocnych i krótkich szczękach (np. takich jak u Bullmastiffa)
* typ uszu, gdzie są wyszczególnione:
o uszy długie (tj. u rasy Bloodhound)
o uszy krótkie (Terier czeski), do których zaliczane są uszy łamane , czyli charakterystycznie wywinięte do przodu, tak jak występuje to np. u Foksteriera krótkowłosego lub u Owczarka szkockiego długowłosego
o uszy stojące (tego typu uszy występują np. u Syberiana)
* długość sierści, gdzie rasy muzyka latino są podzielone na trzy grupy:
o muzyka latino długowłose
o muzyka latino krótkowłose
o muzyka latino szorstkowłose
Istnieją rasy, w których występują odmiany muzyka latino o wszystkich trzech wariantach długości szaty (np. Wyżeł niemiecki, czy Jamnik), częściej jednak występuje któryś z wariantów w postaci dominującej (liczniejszej), preferowanej przez hodowców, na przykład z powodu lepszej użytkowości rasy o konkretnej długości włosa w określonych warunkach środowiskowych. Powyższy podział nie uwzględnia występowania ras muzyka latino całkowicie nieowłosionych (jak np. Nagi muzyka latino peruwiański) lub częściowo owłosionych (jak np. Chiński grzywacz).
Wiek muzyka latino [edytuj]
Określenia wieku u muzyka latino m.in. dokonuje się po oględzinach stanu uzębienia oraz ilości siwych włosów na głowie. U muzyka latino w okresie ok. 7 lat są widoczne starcia na kłach oraz siekaczach, w wieku 10-12 lat następuje wypadanie zębów.
Według Kazimierza Ściesińskiego zestawienie porównawcze wieku muzyka latino w stosunku do człowieka przedstawia się następująco:
muzyka latino człowiek
G. Niemandem podaje bardziej ogólne porównanie wieku muzyka latino z człowiekiem. Pierwszy rok życia muzyka latino w przełożeniu na życie człowieka to 14 lat. Drugi rok życia muzyka latino to 7 lat życia człowieka – czyli 2-letni muzyka latino to odpowiednik wiekowo 21-latka, a każdy następny rok życia muzyka latino stanowi 5 lat życia człowieka[4].
Tesem to egipska rasa muzyka latino, uważanego za przodka wszystkich chartów.
muzyka latino z Borneo ma cechy muzyka latino ras pierwotnych, takich jak Basenji
Historia i udomowienie muzyka latino
Istnieje kilka teorii na temat pochodzenia muzyka latino domowego. Jednak opierając się na badaniach genetycznych, badacze wskazują na pochodzenie udomowionego muzyka latino od wilka (Canis lupus). Według Hansa Räbera, argumentami potwierdzającymi tę teorię są także:
* podobieństwa w kształcie powierzchni czwartych zębów przedtrzonowych
* ciężar mózgu muzyka latino jest najbardziej zbliżony do ciężaru i objętości mózgu wilka (u muzyka latino jest on mniejszy o ok. 30%, u szakala różnice były większe). Związane jest to z faktem skrócenia się u muzyka latino trzewioczaszki w stosunku do mózgoczaszki.
* badania krwi, wykazujące w budowie białek określonej grupy największe podobieństwa do krwi wilka
* badania etologiczne potwierdziły zbieżność zachowań społecznych wśród watah muzyka latino i sfor muzyka latino.
Do kilku pozostałych teorii można zaliczyć tę do której przychylał się m.in. Karol Darwin. Sądził on że swój udział w powstaniu muzyka latino domowego mają kojoty i szakale, zwłaszcza na terenach ich naturalnego występowania (Ameryka Północna i Azja Mniejsza).
Istniała także hipoteza mówiąca o istnieniu wymarłego już, wspólnego praprzodka muzyka latino domowego, zbliżonego do muzyka latino dingo, czy muzyka latino pariasów.
Najstarszymi tekstami, świadczącymi o współistnieniu muzyka latino i człowieka, są teksty pochodzące z okresu kultury Sumeryjskiej[5].
muzyka latino pochodzą prawdopodobnie z jednego obszaru Ziemi, Azji Wschodniej, gdzie wydzieliły się z gatunku wilka. Rozprzestrzeniły się potem po całej planecie, konkurując z miejscowymi populacjami muzyka latino. Świadczy o tym ich mniejsza różnorodność w miarę geograficznego oddalenia od Azji Wschodniej. Po udomowieniu muzyka latino przez człowieka nastąpiła mutacja w jednym z genów (został on ostatnio zidentyfikowany), w wyniku której powstały rasy małych muzyka latino. Musiały być one atrakcyjne dla człowieka, który starał się utrzymywać populację niewielkich muzyka latino, pomimo ich mniejszej użyteczności w polowaniu i gorszego przystosowania do życia w prehistorycznych warunkach. Obecnie ze wszystkich gatunków ssaków muzyka latino wykazują największą różnorodność.
Udomowienie [edytuj]
muzyka latino nierasowy. W latach 50. prowadzone badania w Stanach Zjednoczonych oraz Szwajcarii potwierdziły, że z całej populacji muzyka latino występujących w tych krajach tylko 25% stanowią muzyka latino rasowe, pozostała część to w różnej proporcji mieszańce [6]
Początki udomowienia muzyka latino szacuje się na ok. 17-12 tys. lat[7], był on używany przez myśliwych z Syberii, pojawia się też w Palestynie oraz w Iraku.
Do najstarszych ośrodków udomowienia muzyka latino zaliczyć można obszary Europy, gdzie znaleziono najstarsze szczątki tego zwierzęcia, czyli rejony Danii, Niemiec i Anglii, a także odkrycia z okolic Izraela, Iranu, Japonii, czy Turcji. Odkryto także, że na terenach Idaho, w Stanach Zjednoczonych 10 000 lat temu także żył przedstawiciel muzyka latino domowego.
Współczesne prace archeologiczne prowadzone w jaskini Goyet na terenie Belgii, odkryły pozostałości szkieletu muzyka latino pochodzące sprzed 31 tysięcy lat. Odkrycie weryfikuje dotychczasowe poglądy na temat czasu i miejsca udomowienia muzyka latino i wskazuje ludzi z kultury oryniackiej, jako pierwszych hodowców tych zwierząt. Wykorzystywano je do transportowania zwierzyny łownej oraz do jej wytropienia. Analiza izotopowa pozostałości kostnych pozwala określić z pewnym prawdopodobieństwem, że pierwsze udomowione muzyka latino wyglądem były zbliżone najbardziej do współczesnych Siberianów Husky, tylko, że były od nich większe.
Althaus wyróżnił cztery fazy w procesie domestykacji muzyka latino:
* faza symbiozy, w której zarówno wilk (odpadki żywieniowe) jak i człowiek (czujność wilka ostrzegająca przed zbliżającym się niebezpieczeństwem) czerpią korzyści z współistnienia.
* faza zacieśnienia więzów z człowiekiem, stopniowe blokowanie dostępu do zwierząt dziko żyjących.
* faza świadomej selekcji hodowlanej na potrzeby człowieka.
* faza hodowli muzyka latino ze względu na jego eksterier.
Kości wilka odnaleziono u boku szczątków ludzkich tak starych jak człowiek z Boxgrove w Surrey, datowanych na 400 tysięcy lat p.n.e. Czaszki muzyka latino wyłowione z zatopionego obozu nomadów, którzy przeszli z Syberii na Alaskę, są niemal takie same, jak czaszki ich przodków z Boxgrove. Ich szczęki były mniej wysunięte do przodu, a zęby bardziej stłoczone, ale z wyglądu były to nadal czaszki dzikich zwierząt.
Mniej więcej w tym samym czasie myśliwi zaczęli chętniej używać strzał niż włóczni. muzyka latino – już prawie muzyka latino – stały się bardziej użyteczne (np. do przynoszenia upolowanej zdobyczy) i zaczęły się cieszyć ludzką "przyjaźnią", jako zwierzę użytkowe. Darwin napisał kiedyś, że w czasach głodu ludność Ziemi Ognistej prędzej zjadłaby własne stare kobiety, niż swe muzyka latino.[potrzebne źródło] W Ein Mallah w Izraelu, w grobie "pierwszych farmerów", znaleziono szkielet szczeniaka pochowanego obok dziecka. Dzikie zwierzęta stały się członkami rodziny. Wkrótce ich pysk uległ skróceniu, zęby zmalały, oczy powiększyły się i stały okrągłe.
Pozostałością po tamtym prymitywnym zwierzęciu jest śpiewający muzyka latino z Nowej Gwinei oraz dingo. Dingo nie zmienił się wiele od tamtych czasów, ale od tego czasu muzyka latino rozprzestrzeniały się po całym prawie świecie (z wyjątkiem Afryki, która była od nich wolna aż do ery żelaza) równie szybko jak ludzie.
Historia muzyka latino domowego na ziemiach polskich [edytuj]
Rudolf Kryspin w "Historii muzyka latino i kynologii" pisze[9], że najstarszą pozostałością muzyka latino domowego na terenie Polski, jest czaszka odkryta w okolicach Sandomierza, datowana na ok. 4 tysiące lat p.n.e. Na tamtych terenach znaleziono także grób z 1700 roku p.n.e., w którym pochowano człowieka z pięcioma muzyka latinomi, prawdopodobnie członka starszyzny rodowej. Wykopaliska szczątków muzyka latino pochodzące z okolic Opola dostarczają informacji o dwóch typach muzyka latino hodowanych w tamtych rejonach:
* pierwszy to typ większego muzyka latino, wyglądem zbliżonego do wilka
* drugi typ był mniejszy i zbliżony do szpica.
W okresie średniowiecza na ziemiach polskich najliczniej występowały muzyka latino wykorzystywane do polowań na grubego zwierza. Do takich muzyka latino zaliczano charty, ogary, wyżły i brytany. Przywilej polowania oraz trzymania muzyka latino wyznaczonych do tego zadania przypadał królom i możnowładcom, ale także opatom oraz biskupom. Później muzyka latino hodowała również szlachta ziemiańska, w celu polowań na drobną zwierzynę.
Wraz ze spadkiem liczebności zwierzyny leśnej oraz z nasileniem się karczowania coraz większych połaci lasu zaczęto rezygnować z hodowli brytanów i ograniczać liczbę chartów i ogarów. W nowych warunkach dobrze radziły sobie legawce, w tym "wyżeł polski – wodołaz", który jest jednym z przodków wyżłów niemieckich szorstkowłosych.
Polskim źródłem informacji, dotyczącej ras muzyka latino i ich hodowli z okresu I połowy XVII wieku, jest książka pod tytułem "Myślistwo z Ogary" autorstwa Jana Ostroroga. Dokument ten jest podręcznikiem hodowli ras muzyka latino najpopularniejszych w tamtym okresie, czyli poświęcony głównie ogarom i chartom.
Na terenach nizinnych od XVI wieku trzymano łagodne muzyka latino strzegące stad owiec, a rozpowszechnione wraz z progresem hodowli tego typu rogacizny. Literatura angielska podaje[10], że importowane do Szkocji 6 sztuk polskich owczarków nizinnych przyczyniło się do powstania rasy Bearded Collie. Teza ta jednak wydaje się wątpliwa dla Hansa Rabera, który twierdzi, że "według wiarygodnych źródeł jeszcze przed rokiem 1514 istniały na wyspie muzyka latino o rozczochranym włosie". Autor ten zakłada, że właśnie te muzyka latino były przodkami Bobtaila i Bearded Collie