Muzyka (gr. mousike) – sztuka organizacji struktur dźwiękowych w czasie.
muzyka (łc. musica z gr. mousiké od moúsa od Moúsa ‘muza’) muz. sztuka konstruowania dzieła muzyka przez układanie dźwięków w strukturalną i rytmiczną całość oraz ich wykonywania przy użyciu instrumentów muzyka oraz głosu ludzkiego.
Muzyka (łacińskie musica - muzyka, greckie mousikě - sztuka pod opieką muz), sztuka, której tworzywem jest dźwięk. Jego źródłem mogą być instrumenty, głos ludzki, urządzenia elektroakustyczne. Utwór muzyka wynika z zależności i współistnienia rytmu, melodii, metrum, harmonii, dynamiki, artykulacji, agogiki, barwy dźwięku i budowy uzależnionej od formy muzyka. Poszczególne współczynniki mogą dominować i zmieniać rolę. Ze względu na formy wykonania rozróżnia się muzyka wokalną i instrumentalną. Oba rodzaje ze względu na obsadę można podzielić na muzyka solową i zespołową.
Muzyka filmowa, zarejestrowana na ścieżce dźwiękowej warstwa muzyka, towarzysząca obrazowi filmowemu w czasie projekcji. W kinie niemym ilustrację muzyka tworzył improwizujący w czasie seansu pianista (taper), a nawet cała orkiestra.
uzyka etniczna,
1) muzyka związana ze zwyczajami, obrzędami, rytuałem, charakterystyczna dla określonych grup etnicznych, np. oryginalne nagrania Nigeryjczyków, Aborygenów, Eskimosów, Kurpiów itp.;
2) muzyka inspirowana wpływami etnicznymi np. jazz, blues, reggae;
3) muzyka odwołująca się do ludowości. W Polsce ma silną tradycję – F. Chopin, K. Szymanowski, H. Górecki, obecnie np. G. Ciechowski, Voo Voo, Twinkle Brothers, jazzowe aranżacje muzyka góralskiej Z. Namysłowskiego;
4) inspiracje w muzyka popularnej lat 60. XX w., często używane ilustracyjnie np. u B. Dylana, The Beatles;
5) “muzyka źródeł” – zjawisko lat 90. XX w. w muzyka pop, polegające na atrakcyjnym ozdabianiu muzyka rozrywkowej oryginalnymi nagraniami z buszu w połączeniu z jazzem i innymi tradycjami muzyka. Gwiazdą tego nurtu jest francuski zespół Deep Forest, wykorzystujący m.in. muzyka z Madagaskaru.
Muzyka narodowa, mimo iż muzyka ma wartość uniwersalną, w różnych krajach powstawały melodie i tańce charakterystyczne dla danego obszaru. W muzyka romantycznej zaistniała świadomość i ideowe uzasadnienie, że muzyka zachowując uniwersalny charakter, dzięki narodowym tendencjom może stać się różnorodniejsza i bardziej interesująca.
Twórcą narodowej szkoły rosyjskiej był M. Glinka; również w tym duchu tworzyli M. Musorgski, A. Borodin i N. Rimski-Korsakow, później P. Czajkowski. W muzyka norweskiej największym twórcą narodowym był E. Grieg, a w czeskiej przedstawicielami stylu narodowego byli B. Smetana i A. Dvořák, w węgierskiej B. Bartok, w hiszpańskiej M. de Falla.
W Polsce inspiracji w folklorze kurpiowskim i góralskim szukał K. Szymanowski (np. Harnasie i Mazurki), w muzyka operowej i pieśniach S. Moniuszko, współcześnie W. Lutosławski (np. Mała suita, Koncert na orkiestrę), W. Kilar (np. Krzesany i Kościelec), H.M. Górecki (np. III Symfonia).
Struktury dźwiękowe składają się z zestawów fal akustycznych o odpowiednio dobranych częstotliwościach i amplitudach oraz ciszy pomiędzy nimi. Celem muzyka jest oddziaływanie na świadomość słuchacza. Jest zjawiskiem odbieranym subiektywnie, zależnym od indywidualnych skłonności, wcześniejszych doświadczeń, społecznych kryteriów wartości, aktualnego nastroju i wielu innych czynników. Od mowy ludzkiej różni się znacznie większą abstrakcyjnością przekazywanych treści oraz wykorzystaniem oprócz głosu ludzkiego również instrumentów muzyka.
W tradycyjnym i najbardziej rozpowszechnionym ujęciu, struktury muzyka składają się z rytmu, melodii oraz harmonii. Rozpatrując ten problem bardziej szczegółowo, podział wygląda następująco (są to tzw. elementy dzieła muzyka):
Muzyka jest jednym z przejawów ludzkiej kultury. Można przyjąć, że muzyka od zawsze towarzyszyła człowiekowi w pracy, zabawie, odpoczynku oraz w obrzędach, najpewniej również od początku łączona była z tańcem i słowem. Z początku muzyka służyła celom praktycznym – pomagała w pracy zespołowej, była formą komunikacji, później stała się także elementem tożsamości zbiorowej. Z czasem wykształciła się jako jedna z gałęzi sztuki.W Mitologii Greckiej Apollo był bogiem sztuki i poezji. Grał też na instrumencie.
Muzyka wokalna to muzyka, która przeznaczona jest na głosy solowe lub zespoły chóralne a cappella lub z akompaniamentem instrumentów.
Muzyka ta rozwijała się na przestrzeniach epok: średniowiecza(chorały), renesansu (głównie muzyka chóralna - msze, motety, psalmy, chansons, kanony, madrygały), baroku (gdzie wyraźnie zaznaczył się rozkwit utworów na chór oraz orkiestrę). Do około 1600 roku wyraźnie zaznaczała się jej przewaga nad muzyka instrumentalną. W baroku obydwa gatunki muzyka osiągnęły takie samo znaczenie, lecz od ok. 1750 r. muzyka wokalna straciła na popularności.
W klasycyzmie i romantyzmie rozwinęła się forma pieśni, typowa zwłaszcza dla twórczości Franciszka Schuberta.
Muzyka poważna - muzyka tworzona w celach artystycznych, w przeciwieństwie do muzyka rozrywkowej i ludowej. Do muzyka poważnej zalicza się gatunki przeznaczone tylko do słuchania (np. symfonia, fuga, koncert), nie zalicza się zaś muzyka do tańca (np. polonez, walc) i muzyka filmowej.
Formalne rozróżnienie na muzyka poważną i rozrywkową jest stosunkowo świeże i sztuczne. Właściwie każda forma muzyka może należeć do jednej lub drugiej kategorii. Można sobie jednak wyobrazić, że już od początku dziejów ludzkości istniała muzyka słuchana dla przyjemności, czyli rozrywkowa, oraz muzyka obrzędowa, czyli poważna, choć obie pełniły wówczas funkcję użytkową. W różnych okresach rozwoju sztuki muzyka kategorie te zyskiwały lub traciły na znaczeniu, jednakże zawsze współistniały, często różniąc się znacznie stopniem skomplikowania formy i złożonością.
Do miana muzyka poważnej pretendują utwory koncertowe i sceniczne (koncert, opera, msza). Nadal jednak można uznać ten podział za sztuczny, jako że niektóre utwory muzyka rozrywkowej mają tak rozbudowaną formę, że w zasadzie można by je zaliczyć do muzyka poważnej, a już na pewno do muzyka stojącej na pograniczu tego sztucznego podziału (patrz twórczość Krzysztofa Komedy lub progresywny rock). Z kolei do tzw. muzyka poważnej istnieją utwory, a nawet formy muzyka, które z powagą mają niewiele wspólnego (jak choćby operetka).
Obiegowy podział historii muzyka poważnej na epoki jest podobny jak w literaturze i sztukach pięknych. W specjalistycznych publikacjach stosuje się jednak inne podziały.